αιθουσαια νευριτιδα
Πρόκειται για την αιφνίδια μείωση ή διακοπή της λειτουργίας του ενός από τους δύο λαβυρίνθους με αποτέλεσμα την οξεία εμφάνιση συμπτωματολογίας ιλίγγου. Αυτή η μείωση ή διακοπή λειτουργίας αφορά αποκλειστικά τον οπίσθιο λαβύρινθο (αίθουσα, ημικύκλιοι σωλήνες) και όχι τον πρόσθιο λαβύρινθο (κοχλίας). Σε παλαιότερες βιβλιογραφικές αναφορές χρησιμοποιείται και ο όρος «αιθουσαία νευρωνίτιδα».
Κατά κανόνα η αιθουσαία νευρίτιδα είναι μονόπλευρη, ενώ είναι αρκετά σπάνια η υποτροπή της. Είναι συχνότερη στη μέση ηλικία και ελαφρώς συχνότερη στους άνδρες. Συχνά μπορεί να συνδέεται με πρόσφατη λοίμωξη του ανώτερου αναπνευστικού συστήματος. Επίσης, έχουν ενοχοποιηθεί ένα ή περισσότερα από τα παρακάτω: μικροαγγειακές διαταραχές στο επίπεδο του λαβυρίνθου, ιογενής προσβολή του λαβυρίνθου (πχ ερπητοϊοί), απομυελίνωση, αυτοανοσία, γενετική προδιάθεση. Ωστόσο, η αιθουσαία νευρίτιδα είναι συχνότερα ιδιοπαθής, δηλαδή ασαφούς και αδιευκρίνιστης αιτιολογίας.
Κλινικά, η νόσος χαρακτηρίζεται από αιφνίδια έναρξη συμπτωματολογίας ιλίγγου, με ναυτία ή και εμέτους, αστάθεια βάδισης, αίσθημα πτώσης προς την πάσχουσα πλευρά (δοκιμασία Romberg θετική προς την πάσχουσα πλευρά), έως και αδυναμία ορθοστάτησης. Το πρώτο 24ωρο μπορεί ο ασθενής να έχει την ανάγκη να είναι κλινήρης ή και σε πλάγια κατάκλιση προς την υγιή πλευρά. Η συμπτωματολογία, αν και συνήθως έχει σταδιακή βελτίωση, μπορεί να διαρκέσει για μέρες έως και λίγες εβδομάδες. Ωστόσο, η νόσος δεν χαρακτηρίζεται από αιφνίδια βαρηκοΐα ή μονόπλευρες εμβοές.
Η διάγνωση τίθεται από την κλινική εξέταση, την εξέταση των αιθουσονωτιαίων φαινομένων (δοκιμασία Romberg, δοκιμασία Unterberger) σε ασθενείς που μπορούν έστω και με βοήθεια να ορθοστατήσουν, τον ενδεχόμενο έλεγχο με οφθαλμοκινητικές δοκιμασίες, καθώς και την ανίχνευση του αυτόματου οριζόντιου ή οριζοντιοκυκλικού νυσταγμού προς την υγιή πλευρά (χρήση γυαλιών Frenzel). Ο αποκλεισμός ή η διαφορική διάγνωση παθήσεων του κεντρικού νευρικού συστήματος μπορεί να απαιτήσει την απεικόνιση του ΚΝΣ με μαγνητική ή αξονική τομογραφία λιθοειδών ή και εγκεφάλου. Διαγνωστικές δοκιμασίες που βοηθούν περισσότερο μεταγενέστερα για την πορεία και παρακολούθηση της νόσου είναι μία ή περισσότερες από τις εξής: θερμός ή ψυχρός διακλυσμός (δείχνει την υπαισθησία του πάσχοντος λαβυρίνθου), ηλεκτρονυσταγμογραφία ή βιντεονυσταγμογραφία, αιθουσαία προκλητά δυναμικά (VEMPs), ποστουρογραφία.
Η αντιμετώπιση της αιθουσαίας νευρίτιδας είναι κατά κανόνα συντηρητική και περιλαμβάνει τόσο τη φαρμακευτική αγωγή, όσο και ασκήσεις αιθουσαίας αποκατάστασης. Στην αρχική φάση της νόσου, η θεραπεία είναι περισσότερο υποστηρικτική και μπορεί να περιλαμβάνει την χορήγηση κατασταλτικών του λαβυρίνθου ή του ΚΝΣ, αντιεμετικών φαρμάκων, ενώ μπορεί να χρειαστεί και νοσηλεία και ενδοφλέβια ενυδάτωση. Επίσης, μπορεί να γίνει έναρξη σχήματος κορτιζονοθεραπείας, ενδοφλέβιου ή από το στόμα, με σταδιακή μείωση της δόσης και διάρκεια 10-15 ημέρες. Αξίζει να σημειωθεί ότι τα κατασταλτικά φάρμακα του ΚΝΣ δεν πρέπει να χορηγούνται για πολλές ημέρες, καθώς καθυστερούν τη διαδικασία της κεντρικής αντιρρόπησης, μιας διαδικασίας που εκμεταλλευόμενη τη νευροπλαστικότητα του εγκεφάλου οδηγεί σε μια σταδιακή εξισορρόπηση των σημάτων που στέλνονται από και προς τους λαβυρίνθους. Κατά περίπτωση, μπορεί να χορηγηθούν και αντιικά φάρμακα. Συμπληρωματικά, μπορεί να χορηγηθούν σκευάσματα βιταμινών σειράς Β.
Οι ασκήσεις της αιθουσαίας αποκατάστασης είναι εκείνες που αυξάνουν την αποτελεσματικότητα της κεντρικής αντιρρόπησης του εγκεφάλου και έχουν ως αποτέλεσμα την ταχύτερη βελτίωση της συμπτωματολογίας και της κλινικής εικόνας, την ταχύτερη υποχώρηση των διαταραχών της ισορροπίας και την επάνοδο του ασθενούς κατά το δυνατόν στην προ της νόσου κατάσταση. Όσο πιο γρήγορα ξεκινήσουν, τόσο πιο γρήγορη αναμένεται και η ανάρρωση. Η πιο απλή και πρώτη διαδικασία είναι η πρώιμη κινητοποίηση του ασθενούς. Οι ασκήσεις αιθουσαίας αποκατάστασης χωρίζονται στις στατικές ασκήσεις και στις δυναμικές. Οι στατικές ασκήσεις αφορούν τη λήψη και διατήρηση συγκεκριμένων θέσεων και στάσεων του σώματος, της κεφαλής και των άκρων. Οι δυναμικές ασκήσεις αφορούν κινήσεις του σώματος, της κεφαλής και των άκρων με την πιο απλή να είναι το ίδιο το περπάτημα. Η χρονική διάρκεια και η σειρά εφαρμογής αυτών των ασκήσεων είναι κατά κανόνα εξατομικευμένες. Ωστόσο, πάντα πρέπει να δίνεται προσοχή στη συσχέτιση του βαθμού της δυσκολίας της κάθε άσκησης με την κατάσταση του ασθενούς, ώστε να μην προκληθούν ατυχήματα και τραυματισμοί του ασθενούς.
Βιβλιογραφία
Αργύρης Γ, Παπαδοπούλου Σ. Εγκεφαλικές Συζυγίες: Λειτουργία, Διαγνωστικές Προσεγγίσεις, Θεραπευτικές Παρεμβάσεις, Εκδόσεις Ροτόντα 2020
Baloh RW. Clinical practice. Vestibular neuritis. N Engl J Med. 2003 Mar 13;348(11):1027-32.
Domínguez MO. Treatment and rehabilitation in vestibular neuritis.
Rev Laryngol Otol Rhinol (Bord). 2005;126(4):283-6.
Goddard JC, Fayad JN. Vestibular neuritis. Otolaryngol Clin North Am. 2011 Apr;44(2):361-5, viii.
Halmagyi GM, Weber KP, Curthoys IS. Vestibular function after acute vestibular neuritis. Restor Neurol Neurosci. 2010;28(1):37-46.
Ismail EI, Morgan AE, Abdel Rahman AM. Corticosteroids versus vestibular rehabilitation in long-term outcomes in vestibular neuritis. J Vestib Res. 2018;28(5-6):417-424.
Jeong SH, Kim HJ, Kim JS. Vestibular neuritis. Semin Neurol. 2013 Jul;33(3):185-94.
Lee JY, Park JS, Kim MB. Clinical Characteristics of Acute Vestibular Neuritis According to Involvement Site. Otol Neurotol. 2019 Jul;40(6):797-805.
Strupp M, Brandt T. Vestibular neuritis. Semin Neurol. 2009 Nov;29(5):509-19.