Με τον όρο της οξείας παραρρινοκολπίτιδας ορίζουμε την οξεία φλεγμονή του βλεννογόνου της ρινός και των παραρρίνιων κόλπων. Επίσης, είθισται ως οξεία παραρρινοκολπίτιδα να εννοούμε την οξεία βακτηριακή παραρρινοκολπίτιδα. Ωστόσο, οι περισσότερες παραρρινοκολπίτιδες ξεκινούν ως μια ιογενής λοίμωξη του ανώτερου αναπνευστικού συστήματος που επιμολύνεται αργότερα και εξελίσσεται σε βακτηριακή λοίμωξη των παραρρίνιων κόλπων.
Οι παραρρίνιοι κόλποι είναι οι εξής: ιγμόρεια άντρα, μετωπιαίοι κόλποι, ηθμοειδείς κυψέλες, σφηνοειδείς κόλποι. Οι περισσότεροι ταυτίζουν τον όρο της οξείας παραρρινικολπίτιδας με τον όρο της οξείας ιγμορίτιδας. Ωστόσο, συνήθως σε περιπτώσεις οξείας παραρρινοκολπίτιδας πάσχουν περισσότεροι του ενός παραρρίνιοι κόλποι. Αυτό που συχνά συμβαίνει είναι μια ομάδα αυτών να προεξάρχει σε ότι αφορά την οξεία φλεγμονή. Έτσι προκύπτουν οι όροι: οξεία ιγμορίτιδα, οξεία μετωπιαία κολπίτιδα, οξεία ηθμοειδίτιδα, οξεία σφηνοειδίτιδα. Σε σπάνιες περιπτώσεις όπου πάσχουν σχεδόν όλοι οι παραρρίνιοι κόλποι έχουμε τον όρο της οξείας παγκολπίτιδας.
Προδιαθεσικοί παράγοντες οξείας ή υποτροπιάζουσας παραρρινοκολπίτιδας είναι η ρινική πολυποδίαση, η σκολίωση του ρινικού διαφράγματος, η χρόνια ρινίτιδα (αλλεργική ή μη), η υπερτροφία των κάτω ρινικών κογχών, το σύνδρομο δυσκινησίας των κροσσών, η κυστική ίνωση, οι ανοσοανεπάρκειες (πιθανή εξέλιξη σε χρόνια ή μυκητιασική παραρρινοκολπίτιδα) και το κάπνισμα.
Κλινικά, η οξεία παραρρινοκολπίτιδα μπορεί να εκδηλώνεται με ένα ή περισσότερα από τα εξής: ρινική συμφόρηση, ρινική καταρροή, οπισθορρινικές εκκρίσεις και βήχα, βλεννώδεις ή βλεννωπυώδεις ρινικές εκκρίσεις, προσωπαλγία ή κεφαλαλγία ή αίσθημα πληρότητας, διαταραχές της όσφρησης ή ανοσμία, αίσθημα πληρότητας ωτών, πυρετική κίνηση.
Οι επιπλοκές της οξείας παραρρινοκολπίτιδας χωρίζονται σε οστικές, οφθαλμικές και ενδοκράνιες. Οι οστικές αφορούν την οστεομυλίτιδα του τοιχώματος του πάσχοντος παραρρίνιου κόλπου και ανάλογα με την εντόπιση μπορούν να εξελιχθούν σε οφθαλμική ή ενδοκράνια επιπλοκή. Οι οφθαλμικές επιπλοκές είναι συχνότερες στην παιδική ηλικία και ονομαστικά είναι οι ακόλουθες: προδιαφραγματικό οίδημα, κυτταρίτιδα κόγχου, υποπεριοστικό ή κογχικό απόστημα, θρομβοφλεβίτιδα σηραγγώδους κόλπου. Οι ενδοκράνιες επιπλοκές είναι η μηνιγγίτιδα και το εγκεφαλικό απόστημα.
Ανάλογα με τον παραρρίνιο κόλπο που πάσχει κυρίως, τόσο η συμπτωματολογία, όσο και οι ενδεχόμενες επιπλοκές μπορεί να έχουν κάποιες ιδιαιτερότητες. Η οξεία ιγμορίτιδα εκδηλώνεται με πόνο στη σύστοιχη υποκόγχια χώρα και με πιθανή οδονταλγία της άνω γνάθου σύστοιχα, ενώ σε πολλές υποτροπιάζουσες μονόπλευρες ιγμορίτιδες πρέπει να αποκλειστεί και η οδοντογενής ιγμορίτιδα. Η οξεία ηθμοειδίτιδα, ειδικά στα παιδιά, μπορεί να εξελιχθεί με οφθαλμικές επιπλοκές. Η οξεία μετωπιαία κολπίτιδα εκδηλώνεται με μετωπιαία κεφαλαλγία και αίσθημα βάρους που μπορεί να αντανακλά και στους οφθαλμούς, ενώ μπορεί σε εξέλιξή της να προκαλέσει οφθαλμικές ή ενδοκράνιες επιπλοκές. Η οξεία σφηνοειδίτιδα μπορεί να εκδηλώνεται με κεφαλαλγία πολλαπλής ή ασαφούς εντόπισης, ενώ μπορεί να προκαλέσει θρομβοφλεβίτιδα του σηραγγώδους κόλπου και ενδοκράνιες επιπλοκές.
Η διαγνωστική διαδικασία ξεκινά από το λεπτομερές ιστορικό και την κλινική εξέταση. Ακολούθως, γίνεται πρόσθια ρινοσκόπηση, καθώς και έλεγχος του στοματοφάρυγγα και ωτομικροσκόπηση. Η εξέταση εκλογής για τη διάγνωση της οξείας παραρρινοκολπίτιδας είναι η ρινοενδοσκόπηση. Η απλή ακτινογραφία ιγμορείων / πωγωνοϊνιακή λήψη εξακολουθεί να εφαρμόζεται, αλλά όχι με την ίδια συχνότητα με το παρελθόν για τη διάγνωση της οξείας παραρρινοκολπίτιδας. Σε περιπτώσεις πολλαπλών υποτροπών μπορεί να γίνει και καλλιέργεια ρινικού εκκρίματος μονόπλευρα ή αμφοτερόπλευρα με αντιβιόγραμμα για την εντόπιση και επιτυχή εκρίζωση του υπεύθυνου βακτηρίου. Ο απεικονιστικός έλεγχος με αξονική τομογραφία σπλαχνικού κρανίου είναι η εξέταση εκλογής για περιπτώσεις επιπλοκών της οξείας παραρρινοκολπίτιδας, ενώ σε αυτές τις περιπτώσεις βοηθά και στον προεγχειρητικό σχεδιασμό για την αντιμετώπισή τους. Η μαγνητική τομογραφία σπλαχνικού κρανίου μπορεί να επιλέγεται για τη διαφορική διάγνωση άλλων παθήσεων (πχ νεοπλασιών) σε πιο χρόνιες καταστάσεις.
Η αντιμετώπιση της οξείας παραρρινοκολπίτιδας είναι σε πρώτη φάση συντηρητική-φαρμακευτική και περιλαμβάνει τη ρινική αποσυμφόρηση και την αντιβιοτική αγωγή. Η αγωγή για τη ρινική αποσυμφόρηση μπορεί να περιλαμβάνει τη χρήση αγγειοσυσπαστικών ρινικών αποσυμφορητικών για 7-10 μέρες, τη χρήση κορτικοστεροειδών σε μορφή ρινικού spray, καθώς και τις ρινοπλύσεις με φυσιολογικό ορό για 15-20 μέρες. Επίσης, περιλαμβάνει τη χορήγηση αντιβιοτικής αγωγής από το στόμα για 10-14 μέρες ανάλογα με την αιτία και την εντόπιση της οξείας παραρρινοκολπίτιδας, με την επιλογή του αντιβιοτικού κάποιες φορές να εξαρτάται και από τα αποτελέσματα της καλλιέργειας/αντιβιογράμματος των ρινικών εκκρίσεων. Σε επίμονες καταστάσεις ή σε ύπαρξη επιπλοκής μπορεί η διάρκεια της αντιβιοτικής αγωγής να παραταθεί ή να γίνει ενδοφλεβίως. Σε ύπαρξη επιπλοκής μπορεί να χρειαστεί χειρουργική αντιμετώπιση, η οποία πλέον προτιμάται να γίνεται με τη χρήση της ενδοσκοπικής χειρουργικής ρινός και παραρρίνιων κόλπων και λιγότερο συχνά με ανοικτές χειρουργικές μεθόδους. Σε οφθαλμικές επιπλοκές μπορεί να είναι απαραίτητη η παρουσία και η χειρουργική συμβολή Οφθαλμιάτρου. Σε ενδοκράνιες επιπλοκές είναι απαραίτητη η Νευροχειρουργική προσέγγιση
Βιβλιογραφία
Bergogne-Bérézin E. Controlling acute bacterial maxillary sinusitis.
Expert Opin Pharmacother. 2002 Oct;3(10):1471-9.
Bertrand B, Rombaux P, Eloy P, Reychler H. Sinusitis of dental origin. Acta Otorhinolaryngol Belg. 1997;51(4):315-22.
Esposito S, Marchisio P, Tenconi R, Tagliaferri L, Albertario G, Patria MF, Principi N.
Diagnosis of acute rhinosinusitis. Pediatr Allergy Immunol. 2012 Aug;23 Suppl 22:17-9.
Low DE, Desrosiers M, McSherry J, Garber G, Williams JW Jr, Remy H, Fenton RS, Forte V, Balter M, Rotstein C, Craft C, Dubois J, Harding G, Schloss M, Miller M, McIvor RA, Davidson RJ. A practical guide for the diagnosis and treatment of acute sinusitis. CMAJ. 1997 Mar 15;156 Suppl 6:S1-14.
Mehrtens JM, Spigarelli MG. Acute sinusitis. Adolesc Med State Art Rev. 2010 Aug;21(2):187-201, vii.
Mortimore S, Wormald PJ. Management of acute complicated sinusitis: a 5-year review. Otolaryngol Head Neck Surg. 1999 Nov;121(5):639-42.
Wald ER, Applegate KE, Bordley C, Darrow DH, Glode MP, Marcy SM, Nelson CE, Rosenfeld RM, Shaikh N, Smith MJ, Williams PV, Weinberg ST. Clinical practice guideline for the diagnosis and management of acute bacterial sinusitis in children aged 1 to 18 years. American Academy of Pediatrics. 2013 Jul;132(1):e262-80.