Η διάγνωση και η αντιμετώπιση της βαρηκοΐας αποτελούν δύο σύνθετες διαδικασίες που περιλαμβάνουν περισσότερες της μίας δοκιμασίες και τεχνικές, είναι συχνά εξατομικευμένες, ενώ μπορεί να διαφέρουν ανάλογα με την ηλικία του ασθενούς ή τις συνοδές παθήσεις του.
Η διάγνωση ξεκινά από το λεπτομερές ιστορικό του ασθενούς, πηγή του οποίου μπορεί να είναι ο ίδιος ο ασθενής, οι οικείοι του και το οικογενειακό περιβάλλον του, άλλοι θεράποντες ιατροί ή φροντιστές του. Στο ιστορικό μπορεί να περιλαμβάνονται διάφορες πληροφορίες όπως: φαρμακευτική αγωγή (χρόνια ή σε παρελθούσες οξείες καταστάσεις), προηγούμενες χειρουργικές επεμβάσεις, παλαιότερες ή παρούσες παθήσεις, κληρονομικό ιστορικό, επαγγελματική δραστηριότητα (σημαντική σε χρόνιο ακουστικό τραύμα λόγω επαγγελματικής έκθεσης σε θορύβους), συνήθειες.
Το επόμενο διαγνωστικό βήμα είναι η λεπτομερής κλινική εξέταση κεφαλής και τραχήλου. Ακολούθως, γίνεται ωτομικροσκόπηση για την εντόπιση ενδεχόμενης παθολογίας του έξω ακουστικού πόρου, της τυμπανικής μεμβράνης και του μέσου ωτός. Συμπληρωματικά, σε περιπτώσεις υπόνοιας παθολογίας της ρινός ή του ρινοφάρυγγα, μπορεί να είναι απαραίτητη και η ρινοενδοσκόπηση ή ρινοφαρυγγοσκόπηση.
Η τονική ακοομετρία είναι η πιο βασική εξέταση ελέγχου της ακουστικής οξύτητας σε ενήλικες και σε παιδιά άνω των 5 ετών, καθώς σε αυτή ανιχνεύεται, για κάθε αυτί ξεχωριστά, η ελάχιστη ένταση για συγκεκριμένες συχνότητες στην οποία γίνεται αντιληπτός ο ήχος από τον ασθενή.
Με αυτό τον τρόπο γίνεται η εκτίμηση του είδους και του βαθμού της βαρηκοΐας. Φυσικά, αυτή η εξέταση προϋποθέτει τη συνεργασία του ασθενούς, συνεπώς, δε μπορεί να γίνει ή να είναι αξιόπιστη σε παιδιά κάτω των 5 ετών και σε ασθενείς με διαταραχές νόησης ή επιπέδου συνείδησης. Σε ότι αφορά τα παιδιά κάτω των 5 ετών μπορεί αντ’ αυτού να εφαρμοστεί η συμπεριφορική ακοομετρία, συμπεριλαμβανομένης της παιγνιδοακοομετρίας (2 έως 5 ετών), χωρίς βέβαια να είναι πάντα ακριβή τα αποτελέσματα της εξέτασης.
Οι ωτοακουστικές εκπομπές (OAEs) είναι μια μέθοδος εκτίμησης της λειτουργίας του κοχλία, και όχι μια ακριβής εκτίμηση της ενδεχόμενης βαρηκοΐας. Μπορούν να εφαρμοστούν σε κάθε ηλικία, ωστόσο, προτιμώνται για την πρώιμη και έγκαιρη ανίχνευση της παθολογίας του κοχλία στη βρεφική ηλικία, καθώς και για την εκτίμηση της λειτουργίας αυτής της ανατομικής δομής σε ενδελεχή διερεύνηση της αιτίας σε περιπτώσεις νευροαισθητήριας βαρηκοΐας, καθώς και σε ασθενείς με διαταραχές νόησης ή επιπέδου συνείδησης. Αξίζει να σημειωθεί ότι σε διεγερτικούς ή μη συνεργάσιμους ασθενείς μπορεί να είναι απαραίτητη και η χορήγηση μέθης για τη διενέργειά τους.
Τα προκλητά ακουστικά δυναμικά (ABR) είναι μια σύγχρονη μέθοδος εκτίμησης της δομικής και λειτουργικής επάρκειας του ακουστικού νεύρου και της κεντρικής ακουστικής οδού. Μπορούν να εφαρμοστούν σε κάθε ηλικία για τη διερεύνηση της αιτιολογίας της νευροαισθητήριας βαρηκοΐας, σε βρέφη και παιδιά με υπόνοια βαρηκοΐας ή για την έγκαιρη διάγνωση αυτής και σε ασθενείς με νευρολογικές παθήσεις, συμπεριλαμβανομένων και των διαταραχών νόησης ή επιπέδου συνείδησης. Ωστόσο, σε βρέφη και νήπια, σε μη συνεργάσιμα παιδιά, καθώς και σε διεγερτικούς ασθενείς, είναι απαραίτητη και η χορήγηση μέθης για τη διενέργειά τους.
Ο έλεγχος ακοής με τονοδότες είναι μια πρώτη ανιχνευτική ή συμπληρωματική μέθοδος που τείνει να εφαρμόζεται όλο και λιγότερο πλέον, λόγω της ύπαρξης των παραπάνω πιο σύγχρονων μεθόδων εκτίμησης της βαρηκοΐας. Στη διερεύνηση της αιτιολογίας της βαρηκοΐας αγωγιμότητας και της παθολογίας της τυμπανικής μεμβράνης και του μέσου ωτός βρίσκει εφαρμογή και η τυμπανομετρία, τόσο με το τυμπανόγραμμα, όσο και με την εκτίμηση των ακουστικών αντανακλαστικών.
Σε περιπτώσεις όπου υπάρχει παθολογία του μέσου ωτός ή της ρινός και των παραρρίνιων κόλπων μπορεί να χρειαστεί απεικονιστικός έλεγχος με αξονική τομογραφία λιθοειδών ή σπλαχνικού κρανίου αντίστοιχα. Σε περιπτώσεις υπόνοιας παθολογίας του ακουστικού νεύρου προτιμάται η μαγνητική τομογραφία λιθοειδών-έσω ακουστικών πόρων.
Η αντιμετώπιση της βαρηκοΐας είναι ανάλογη της αιτίας, του είδους και του βαθμού αυτής. Ωστόσο, σε περιπτώσεις μόνιμης ή προοδευτικά επιδεινούμενης βαρηκοΐας, όπου δε μπορεί να βοηθήσει ούτε η φαρμακευτική-συντηρητική θεραπεία ούτε και η χειρουργική-επεμβατική θεραπεία, βρίσκει εφαρμογή η χρήση ακουστικών βαρηκοΐας. Σε περιπτώσεις σοβαρού βαθμού νευροαισθητήριας βαρηκοΐας ή κώφωσης λόγω κοχλιακής βλάβης με παρουσία λειτουργικού κοχλιακού νεύρου βρίσκει ένδειξη και η χειρουργική τοποθέτηση και εφαρμογή κοχλιακού εμφυτεύματος. Αξίζει να σημειωθεί ότι σε περιπτώσεις βαρηκοΐας εμφανιζόμενης κατά τη βρεφική, νηπιακή ή παιδική ηλικία είναι απαραίτητη η διεπιστημονική προσέγγιση με παρουσία Λογοθεραπευτή και ενδεχομένως Παιδιάτρου ή και Παιδοψυχολόγου. Σε πολύ σπάνιες περιπτώσεις παθολογίας αμφοτερόπλευρων των κοχλιακών νεύρων έχει προταθεί η χειρουργική τοποθέτηση και εφαρμογή ακουστικού εμφυτεύματος εγκεφαλικού στελέχους.
Βιβλιογραφία
Αργύρης Γ, Παπαδοπούλου Σ. Εγκεφαλικές Συζυγίες: Λειτουργία, Διαγνωστικές Προσεγγίσεις, Θεραπευτικές Παρεμβάσεις, Εκδόσεις Ροτόντα 2020
Almeyda R, Nash R. Assessing and treating adult patients with hearing loss. Br J Hosp Med (Lond). 2018 Nov 2;79(11):628-633.
Cook JA, Hawkins DB. Hearing loss and hearing aid treatment options. Mayo Clin Proc. 2006 Feb;81(2):234-7.
Findlen UM, Hounam GM, Alexy E, Adunka OF. Early Hearing Detection and Intervention: Timely Diagnosis, Timely Management. Ear Hear. 2019 May/Jun;40(3):651-658. d
Isaacson JE, Vora NM. Differential diagnosis and treatment of hearing loss.
Am Fam Physician. 2003 Sep 15;68(6):1125-32.
Lasak JM, Allen P, McVay T, Lewis D. Hearing loss: diagnosis and management. Prim Care. 2014 Mar;41(1):19-31.
Michels TC, Duffy MT, Rogers DJ. Hearing Loss in Adults: Differential Diagnosis and Treatment. Am Fam Physician. 2019 Jul 15;100(2):98-108.
Phan NT, McKenzie JL, Huang L, Whitfield B, Chang A. Diagnosis and management of hearing loss in elderly patients. Aust Fam Physician. 2016 Jun;45(6):366-9.