Η διάγνωση τίθεται κυρίως από το ιστορικό, την κλινική εικόνα και την ωτομικροσκόπηση. Μπορεί να χρειαστεί καθαρισμός του έξω ακουστικού πόρου υπό ωτομικροσκόπηση, ενώ σε επίμονη ή υποτροπιάζουσα εξωτερική ωτίτιδα μπορεί να γίνει λήψη ωτικού εκκρίματος προς καλλιέργεια ώστε να τεθεί η κατάλληλη αγωγή σύμφωνα και με το αντιβιόγραμμα. Επίσης, πρέπει πάντα να αποκλείεται η παθολογία της τυμπανικής μεμβράνης και κυρίως η περίπτωση διάτρησης αυτής, καθώς σε περίπτωση διάτρησης της τυμπανικής μεμβράνης κάποιες αντιβιοτικές ωτικές σταγόνες είναι δυνητικά ωτοτοξικές προκαλώντας βλάβη στον κοχλία.

Η θεραπεία της οξείας εξωτερικής ωτίτιδας μπορεί να περιλαμβάνει ένα ή περισσότερα από τα εξής: καθαρισμός ενδεχόμενων ωτικών εκκρίσεων υπό ωτομικροσκόπηση, τοπική αγωγή με ωτικές σταγόνες αντιβιοτικού με ή χωρίς κορτικοστεροειδές, αντιβιοτική αγωγή από το στόμα (ανάλογα με τη σοβαρότητα), αναλγητικά από το στόμα, διάνοιξη και παροχέτευση υπό τοπική αναισθησία και ωτομικροσκόπηση σε περίπτωση δοθιήνα, τοποθέτηση ωτικού merocel για 24-48 ώρες εντός του έξω ακουστικού πόρου σε περίπτωση απόφραξης αυτού. Επίσης, γίνεται σύσταση στον ασθενή να αποφεύγει την είσοδο νερού στο πάσχον αυτί για 10-15 μέρες, καθώς και τον αυτοκαθαρισμό του αυτιού με μπατονέττες ή άλλα αντικείμενα.

Η κακοήθης εξωτερική ωτίτιδα αποτελεί μια ξεχωριστή μορφή οξείας εξωτερικής ωτίτιδας με βακτηριακή επιμόλυνση, και το όνομά της σχετίζεται με τη σοβαρότητά της και τη χειρότερή της πρόγνωση, και όχι με κακοήθη νεοπλασία. Κύριοι προδιαθεσικοί παράγοντες είναι η ανοσοκαταστολή (χημειοθεραπευόμενοι για κακοήθη νόσο ασθενείς, ουδετεροπενία, HIV, αρρύθμιστος σακχαρώδης διαβήτης) και το προχωρημένο γήρας. Το πιο συχνά υπεύθυνο βακτήριο είναι η ψευδομονάδα. Η κλινική εικόνα συνήθως ξεκινά παρόμοια με την τυπική οξεία εξωτερική ωτίτιδα περιλαμβάνοντας ένα ή περισσότερα από τα εξής:  ωταλγία, επώδυνη έλξη του πτερυγίου ή επώδυνη πίεση επί του τράγου του πτερυγίου του ωτός, επώδυνη ωτοσκόπηση, επώδυνη διάνοιξη στόματος, κνησμός ωτός, αίσθημα πληρότητας ωτός, βαρηκοΐα, ωτόρροια, τραχηλική λεμφαδενοπάθεια σύστοιχα. Υπόνοια της κακοήθους εξωτερικής ωτίτιδας τίθεται κάποιες φορές από την απουσία ανταπόκρισης στη συνήθη θεραπευτική προσέγγιση της οξείας εξωτερικής ωτίτιδας, ενώ κατά την ωτομικροσκόπηση μπορεί να παρατηρηθεί έντονη σαρκοφυΐα, κοκκιωματώδης ιστός ή ακόμα και πολυποειδές μόρφωμα στον έξω ακουστικό πόρο. Επίσης, η οξεία φλεγμονώδης διαδικασία μπορεί να επεκταθεί πέραν των μαλακών μορίων του έξω ακουστικού πόρου, στο κροταφικό οστό ή ακόμα και στο βελονομαστοειδές και στο σφαγιτιδικό τρήμα, προκαλώντας οστεολυτικές εστίες στη βάση του κρανίου με ενδεχόμενες επιπλοκές μία ή περισσότερες από τις ακόλουθες: προσβολή μίας ή περισσότερων εγκεφαλικών συζυγιών (προσωπικό νεύρο, γλωσσοφαρυγγικό νεύρο, πνευμονογαστρικό νεύρο, παραπληρωματικό νεύρο), θρομβοφλεβίτιδα έσω σφαγίτιδας ή σιγμοειδούς κόλπου, σηψαιμία, μηνιγγίτιδα, εγκεφαλικό απόστημα. Διαγνωστικά, γίνεται λήψη καλλιέργειας του ωτικού εκκρίματος και αντιβιόγραμμα για την επιλογή της πιο κατάλληλης αντιβιοτικής αγωγής. Απεικονιστικά, γίνεται αξονική τομογραφία λιθοειδών οστών για την ανίχνευση των οστεολυτικών εστιών στο κροταφικό οστό, ενώ μπορεί συμπληρωματικά να γίνει μαγνητική τομογραφία λιθοειδών οστών ή και αξονική ή μαγνητική τομογραφία εγκεφάλου. Επίσης, μπορεί να χρειαστεί σπινθηρογράφημα με τεχνήτιο ή γάλλιο. Μετά τη μερική υποχώρηση της οξείας φλεγμονής του έξω ακουστικού πόρου μπορεί να γίνει αφαίρεση και βιοψία ενδεχόμενου παραμένοντος κοκκιωματώδους ιστού ή πολυποειδούς μορφώματος στον έξω ακουστικό πόρο προς αποκλεισμό ενδεχόμενης νεοπλασίας. Η θεραπευτική προσέγγιση μπορεί να περιλαμβάνει ένα ή περισσότερα από τα εξής: ενδοφλέβια αντιβιοτική αγωγή, τακτικός καθαρισμός ωτικών εκκρίσεων υπό ωτομικροσκόπηση, χρήση ωτικών σταγόνων που περιέχουν αντιβιοτικό, χειρουργική θεραπεία / καθαρισμός (σπάνια, σε περιπτώσεις επιπλοκών), ενδεχόμενη ρύθμιση προδιαθεσικού παράγοντα (πχ ανοσοκαταστολής ή σακχαρώδους διαβήτη).