Η παρωτίδα είναι ο μεγαλύτερος από τους μείζονες σιελογόνους αδένες, ενώ οι κλάδοι του προσωπικού νεύρου διέρχονται μέσα από αυτή και τη χωρίζουν στον έξω ή επιπολή λοβό και στον έσω ή εν τω βάθει λοβό. Το σχήμα της παρωτίδας μοιάζει με τριγωνική πυραμίδα με τη βάση να είναι προς τα έξω, την πρόσθια άνω γωνία στη μεσότητα του ζυγωματικού τόξου, την κάτω γωνία στη γωνία της κάτω γνάθου, την οπίσθια άνω γωνία στην κροταφογναθική άρθρωση και την κορυφή προς το πλάγιο τοίχωμα του φάρυγγα (παραφαρυγγικός χώρος). Οι επιφάνειες της παρωτίδας έχουν της εξής ανατομικές σχέσεις: προς τα εμπρός με τον μασητήρα μυ και το οπίσθιο χείλος του κλάδου της κάτω γνάθου, προς τα πίσω και έσω με το πρόσθιο χείλος του στερνοκλειδομαστοειδούς μυός, τη μαστοειδή απόφυση, τη βελονοειδή απόφυση και την οπίσθια γαστέρα του διγάστορα μυός, προς τα άνω με το έδαφος του σύστοιχου έξω ακουστικού πόρου. Ο βελονογναθικός και ο γναθοβελονοϋοειδής σύνδεσμος χωρίζουν την πρόσθια επιφάνεια της παρωτίδας από την οπίσθια επιφάνεια του υπογνάθιου σιελογόνου αδένα. Ο εκφορητικός πόρος της παρωτίδας ονομάζεται αλλιώς και πόρος του Stensen, εξέρχεται από τον επιπολή λοβό της παρωτίδας, διασχίζει τον εν τω βάθει λοβό της παρωτίδας, έχει μήκος περίπου 5-6cm, διάμετρο περίπου 2mm, διατρέχει οριζόντια κατά μήκος του μασητήρα μυός, διαπερνά τον βυκανίτη μυ και εκβάλλει σύστοιχα στο βλεννογόνο της παρειάς, και πιο συγκεκριμένα μέσω ενός μικρού στομίου απέναντι από τη μύλη του 2ου άνω γομφίου οδόντος, στην παρωτιδική θηλή. Η παρωτίδα είναι ένας ορογόνος σιελογόνος αδένας, δηλαδή, διαθέτει κυρίως ορώδη κύτταρα και ορώδεις αδενοκυψέλες. Προφανώς, οι παρωτίδες είναι δύο στον αριθμό (μία δεξιά και μία αριστερά).
Η οξεία μικροβιακή παρωτίτιδα είναι η οξεία φλεγμονώδης αντίδραση της παρωτίδας ως αποτέλεσμα επιλοίμωξης αυτής (συνήθως ανιούσας από τον πόρο του Stensen) από βακτήρια (συχνότερα στελέχη σταφυλόκοκκου ή στρεπτόκοκκου, λιγότερο συχνά αναερόβια βακτήρια). Ως προδιαθεσικοί παράγοντες έχουν ενοχοποιηθεί ένα ή περισσότερα από τα εξής: αφυδάτωση, παρατεταμένη παρεντερική διατροφή, παθήσεις του γαστρεντερικού συστήματος, μετεγχειρητικό stress (ειδικά μετά από χρονοβόρες και υψηλής βαρύτητας χειρουργικές επεμβάσεις), ακτινοθεραπεία (για αντιμετώπιση κακοήθων νεοπλασιών κεφαλής και τραχήλου), κατάχρηση αλκοόλ, νεφρολογικές παθήσεις, ηλεκτρολυτικές διαταραχές, κάπνισμα, σιελολιθίαση, ανοσοκαταστολή (πχ σακχαρώδης διαβήτης, χημειοθεραπευόμενοι), αντιχολινεργικά φάρμακα, τραυματισμός ενδοστοματικού στομίου του πόρου του Stensen. Αξίζει να σημειωθεί ότι η οξεία μικροβιακή παρωτίτιδα είναι συνήθως μονόπλευρη και δεν σχετίζεται με την ιογενή παρωτίτιδα («μαγουλάδες» σε πιο απλή γλώσσα) που αφορά συνήθως την παιδική ηλικία, είναι αμφοτερόπλευρη και μπορεί να προληφθεί με τον εμβολιασμό κατά του ιού της παρωτίτιδας.Η κλινική εικόνα στα αρχικά στάδια εκδηλώνεται ως αιφνίδια επώδυνη διόγκωση της παρωτιδικής χώρας κατά τη διάρκεια του γεύματος με ή χωρίς πλήρη ύφεση της κλινικής εικόνας αυτομάτως. Σε αυτό το στάδιο, η διαγνωστική προσέγγιση περιλαμβάνει την κλινική εξέταση και τον υπερηχογραφικό έλεγχο της σύστοιχης παρωτιδικής χώρας. Θεραπευτικά, προτείνονται ήπιες μαλάξεις της παρωτιδικής χώρας, σχήμα αντιβιοτικής αγωγής από το στόμα ανάλογα με τη σοβαρότητα της κλινικής και υπερηχογραφικής εικόνας, ενώ έχουν προταθεί και η επαρκής ενυδάτωση, καθώς και η αποφυγή αλμυρών, ξινών και πικάντικων τροφών.
Ωστόσο, σε επόμενο στάδιο η επώδυνη διόγκωση της παρωτιδικής χώρας γίνεται επίμονη, ενώ στην κλινική εικόνα μπορεί να προστεθούν ένα ή περισσότερα από τα εξής: διαφόρου βαθμού πυρετική κίνηση, εκροή πύου από τον πόρο του Stensen ενδοστοματικά (με ή χωρίς τη μάλαξη της παρωτίδας εξωστοματικά), ερυθρότητα παρωτιδικής χώρας εξωστοματικά, τρισμός, πάρεση κλάδων προσωπικού νεύρου σύστοιχα (σπάνια σε περίπτωση αποστηματοποίησης). Στη διαγνωστική προσέγγιση ανάλογα με τη σοβαρότητα μπορούν να προστεθούν τα εξής: λήψη και καλλιέργεια του πυώδους εκκρίματος από τον πόρο του Stensen, εργαστηριακές εξετάσεις αίματος (δείκτες οξείας φλεγμονής, αμυλάση), αξονική τομογραφία σπλαχνικού κρανίου-τραχήλου (ειδικά σε περιπτώσεις που μπορούν να εξελιχθούν σε αποστηματοποίηση). Θεραπευτικά, γίνεται χορήγηση αντιβιοτικών από το στόμα ή ενδοφλεβίως, ενώ μπορεί να χορηγηθούν αναλγητικά, αντιφλεγμονώδη ή και κορτικοστεροειδή φάρμακα. Σε περίπτωση σιελολιθίασης και παραμονής αυτών μετά το πέρας της συντηρητικής αγωγής, η αφαίρεση αυτών υπό σιελοενδοσκόπηση προτιμάται να γίνεται όταν υποχωρήσει η οξεία φλεγμονή. Ωστόσο, σε περιπτώσεις μη ελεγχόμενης οξείας φλεγμονής με αποστηματοποίηση μπορεί να χρειαστεί ακόμα και ανοικτή χειρουργική παροχέτευση υπό γενική αναισθησία (ταυτόχρονη χρήση νευροδιεγέρτη για την προστασία των κλάδων του προσωπικού νεύρου σύστοιχα).
Βιβλιογραφία
Abdel Razek AAK, Mukherji S. Imaging of sialadenitis. Neuroradiol J. 2017 Jun;30(3):205-215.
Brook I. Diagnosis and management of parotitis. Arch Otolaryngol Head Neck Surg. 1992 May;118(5):469-71.
Fattahi TT, Lyu PE, Van Sickels JE. Management of acute suppurative parotitis. J Oral Maxillofac Surg. 2002 Apr;60(4):446-8.
Hernandez S, Busso C, Walvekar RR. Parotitis and Sialendoscopy of the Parotid Gland. Otolaryngol Clin North Am. 2016 Apr;49(2):381-93.
Lampropoulos P, Rizos S, Marinis A. Acute suppurative parotitis: a dreadful complication in elderly surgical patients. Surg Infect (Larchmt). 2012 Aug;13(4):266-9.
Pang YT, Raine CH. Acute suppurative parotitis and facial paralysis. J Laryngol Otol. 1996 Jan;110(1):91-2.
Resende EA, Gomes NR, Abreu LG, Castro MAA, Aguiar MCF. The applicability of ultrasound in the diagnosis of inflammatory and obstructive diseases of the major salivary glands: a scoping review. Dentomaxillofac Radiol. 2022 May 1;51(4):20210361.
Rousseau P. Acute suppurative parotitis. J Am Geriatr Soc. 1990 Aug;38(8):897-8.
Sriram K, O’Gara J, Peterson J. Acute suppurative parotitis in a patient on total parenteral nutrition. J Am Coll Nutr. 1988 Oct;7(5):385-7.
Srirompotong S, Saeng-Sa-Ard S. Acute suppurative parotitis. J Med Assoc Thai. 2004 Jun;87(6):694-6.