Skip to main content Scroll Top
28ης Οκτωβρίου 6, Ιωάννινα, Ήπειρος

ΡΙΝΟΡΡΑΓΙΑ - ΕΠΙΣΤΑΞΗ

ΡΙΝΟΡΡΑΓΙΑ – ΕΠΙΣΤΑΞΗ

Ως ρινορραγία ή επίσταξη («επί + στάζειν») ορίζεται η απώλεια αίματος από τις ρινικές θαλάμες / κοιλότητες, τους παραρρίνιους κόλπους ή το ρινοφάρυγγα. Συχνότερα, η εστία της ρινορραγίας εντοπίζεται εντός της ρινικής θαλάμης και στο πρόσθιο τμήμα του διαφραγματικού βλεννογόνου. Η ρινορραγία / επίσταξη είναι αρκετά συχνή στο γενικό πληθυσμό έστω και μια φορά κατά τη διάρκεια της ζωής, είναι λίγο συχνότερη στους άνδρες, όμως η βαρύτητα και η αιτιολογία αυτής δεν είναι πάντα τέτοια ώστε να απαιτήσει ιατρική βοήθεια. Η ιατρική αντιμετώπιση είναι συχνότερα απαιτούμενη στην 3η ηλικία ή σε περιπτώσεις όπου υπάρχουν άλλες συννοσηρότητες / παθήσεις.

Οι ρινικές κοιλότητες, αλλά και ο ρινοφάρυγγας, έχουν πλούσια αιμάτωση που προέρχεται από κλάδους της έξω και της έσω καρωτίδας. Οι κυριότεροι κλάδοι που αιματώνουν τη ρινική θαλάμη είναι η σφηνοϋπερώιος αρτηρία, η πρόσθια και η οπίσθια ηθμοειδική αρτηρία. Οι περισσότερες ρινορραγίες προέρχονται από μικρότερους κλάδους και αναστομώσεις των παραπάνω αγγείων, ενώ στον πρόσθιο διαφραγματικό βλεννογόνο εντοπίζεται η αγγειακή κηλίδα ή ζώνη του Kiesselbach, από την οποία προέρχονται οι περισσότερες ρινορραγίες. Ανάλογα με την εστία της αιμορραγίας, οι ρινορραγίες χωρίζονται σε πρόσθιες (πχ κηλίδα του Kiesselbach) και οπίσθιες (πχ ρινοφάρυγγας).

Τα αίτια της ρινορραγίας χωρίζονται σε δύο μεγάλες κατηγορίες, τα τοπικά αίτια που εντοπίζονται εντός της ρινικής θαλάμης, των παραρρίνιων κολπων ή στο ρινοφάρυγγα, και τα συστηματικά αίτια. Από τα τοπικά αίτια αναφέρονται τα εξής: επιπόλαιος τραυματισμός (πχ σκάλισμα, συχνό σε παιδιά και ηλικιωμένους), κάκωση ρινός, διευρυσμένη αγγειακή κηλίδα του Kiesselbach, ρινίτιδα ή ρινοκολπίτιδα, διεγχειρητική ή μετεγχειρητική επιπλοκή (πχ ευθειασμός ρινικού διαφράγματος, ενδοσκοπική χειρουργική ρινός και παραρρίνιων κόλπων), κατάχρηση αγγειοσυσπαστικών αποσυμφορητικών ρινικών spray, χρήση ναρκωτικών ουσιών δια της ρινικής οδού (πχ κοκαΐνη), καλοήθεις ή κακοήθεις όγκοι ρινός και παραρρίνιων κόλπων, καλοήθεις ή κακοήθεις όγκοι του ρινοφάρυγγα, διάτρηση ρινικού διαφράγματος, έλκη ρινικού βλεννογόνου στα πλαίσια αυτοάνοσης ή και κοκκιωματώδους πάθησης, τηλεαγγειεκτασίες ρινικής θαλάμης (ιδιοπαθείς ή στα πλαίσια νόσου Osler-Rendu-Weber), άλλες αγγειακές δυσπλασίες, εκφύλιση αγγείων ρινικού βλεννογόνου λόγω γήρανσης. Από τα συστηματικά αίτια αναφέρονται τα εξής: αντιπηκτικά φάρμακα, αντιαιμοπεταλιακά φάρμακα, θρομβοπενία (πχ στα πλαίσια αιματολογικής νόσου ή ως παρενέργεια χημειοθεραπευτικού φαρμάκου), διαταραχές πήξης (συγγενείς ή επίκτητες), υπέρταση (αμφιλεγόμενο αίτιο).

Η κλινική εικόνα ποικίλλει ανάλογα με την αιτιολογία, την εστία και τη βαρύτητα της ρινορραγίας. Οι πρόσθιες και ήπιες προς μέτριες ρινορραγίες μπορεί να σταματούν αυτόματα και να εκδηλώνονται με αιμορραγία για λίγα λεπτά από τη μία ρινική θαλάμη. Αντίθετα, οι οπίσθιες και σοβαρές ρινορραγίες μπορεί να εκδηλώνονται με αιμορραγία από τη μία ή και τις δύο ρινικές θαλάμες, καθώς και από αιμόπτυση, ενώ δεν είναι σπάνια και η εκδήλωση συμπτωμάτων και σημείων υποβολαιμίας (ζάλη, κόπωση-αδυναμία ορθοστάτησης, πτώση αρτηριακής πίεσης, διαταραχή επιπέδου συνείδησης). Ωστόσο, και οι σοβαρής βαρύτητας πρόσθιες ρινορραγίες μπορεί να εκδηλωθούν με παρόμοιο τρόπο.

Η διάγνωση ρινοφάρυγγα τίθεται από την κλινική εικόνα, την πρόσθια ρινοσκόπηση και τη ρινοενδοσκόπηση. Βέβαια δεν είναι σπάνιο να γίνεται σε πρώτο στάδιο η αντιμετώπιση και επίσχεση μια σοβαρής ρινορραγίας και σε δεύτερο χρόνο η εντόπιση της εστίας ή των συστηματικών αιτιών. Σημαντικός είναι ο εργαστηριακός αιματολογικός έλεγχος, τόσο για την αξιολόγηση της βαρύτητας της ρινορραγίας (πχ πτώση αιματοκρίτη), όσο και για τη διάγνωση συστηματικών αιτιών όπως η θρομβοπενία και οι διαταραχές πήξης. Για τον αποκλεισμό ή την επιβεβαίωση καλοήθους ή κακοήθους όγκου ρινός, παραρρίνιων κόλπων ή ρινοφάρυγγα, καθώς και αγγειακών δυσπλασιών, ίσως κριθεί απαραίτητη η απεικόνιση του σπλαχνικού κρανίου με μαγνητική ή αξονική τομογραφία, με ή χωρίς τη συνοδή χρήση ενδοφλέβιου σκιαγραφικού.

Η αντιμετώπιση της ρινορραγίας εξαρτάται από την αιτιολογία, την εστία και τη βαρύτητα της ρινορραγίας. Απλές και ήπιες αυτομάτως επισχεθείσες πρόσθιες ρινορραγίες μπορούν να αντιμετωπιστούν μόνο συντηρητικά με βραχεία χρήση αγγειοσυσπαστικών ρινικών spray ή αιμοστατικών ρινικών αλοιφών. Άλλες ήπιας προς μέτριας βαρύτητας πρόσθιες επιστάξεις μπορούν να αντιμετωπιστούν με την αμφοτερόπλευρη πίεση με τα δάκτυλα των ρινικών πτερυγίων για 5-10 λεπτά και τον ασθενή σε σκυφτή καθιστή θέση ή με τολύπιο βάμβακος εμποτισμένο με αγγειοσυσπαστικό. Υποτροπιάζουσες πρόσθιες ρινορραγίες μπορούν να αντιμετωπιστούν με χημική καυτηρίαση με νιτρικό άργυρο ή με χρήση διαθερμίας, εφόσον έχει εξακριβωθεί η εντόπιση της εστίας της αιμορραγίας. Ωστόσο, αξίζει να σημειωθεί ότι σε περίπτωση καυτηρίασης και από τις δύο πλευρές της ρινικής θαλάμης αυξάνεται ο κίνδυνος διάτρησης του ρινικού διαφράγματος.

Μέτριες προς σοβαρές ρινορραγίες μπορεί να απαιτήσουν τον επιπωματισμό της ρινικής θαλάμης για 48-72 ώρες, ο οποίος μπορεί να είναι πρόσθιος, οπίσθιος ή προσθιοπίσθιος. Παλαιότερα, ο πρόσθιος επιπωματισμός περιλάμβανε την τοποθέτηση γάζας υπό μορφή λωρίδας. Πλέον, ο πρόσθιος επιπωματισμός επιτυγχάνεται με μη απορροφήσιμα υλικά (πχ Merocel, Rapid Rhino) με ή χωρίς τη χρήση και απορροφήσιμων υλικών (πχ Surgicel). Ο οπίσθιος επιπωματισμός παλαιότερα γινόταν με ελαστικό καθετήρα με μπαλόνι στην άκρη του (τύπου Folley). Ωστόσο, επειδή συνήθως απαιτούνταν προσθιοπίσθιος επιπωματισμός, τολύπιο γάζας τοποθετούνταν στο ρινοφάρυγγα και ακολουθούσε πρόσθιος επιπωματισμός (κατά Bellocq). Πλέον, είθισται σε τέτοιες περιπτώσεις να εφαρμόζεται προσθιοπίσθιος επιπωματισμός με καθετήρα με 2 θαλάμους (τύπου Epistax).

Σε κάθε περίπτωση ρινορραγίας, ειδικά σε μέτριας και σοβαρής βαρύτητας, είναι ουσιώδες να εξασφαλιστεί η αιμοδυναμική σταθερότητα του ασθενούς (αρτηριακή πίεση, σφύξεις) και να αντιμετωπιστεί ενδεχομένως με ενδοφλέβια χορήγηση υγρών, νοσηλεία ή ακόμα και μετάγγιση (πχ σε πτώση του αιματοκρίτη). Επίσης, πρέπει να συνεκτιμηθούν ενδεχόμενες συνοδές παθήσεις του ασθενούς, όπως η θρομβοπενία ή η χορήγηση αντιπηκτικών φαρμάκων, καθώς αυτές μπορεί να δυσχεραίνουν την αντιμετώπιση της ρινορραγίας ή να αποτελούν την αιτία της. Ακόμα, αξίζει να σημειωθεί ότι σε κάθε περίπτωση όπου γίνεται επιπωματισμός της μίας ή και των δύο ρινικών θαλαμών για 48-72 ώρες πρέπει να χορηγούνται αντιβιοτικά συστηματικά τουλάχιστον για όσο χρονικό διάστημα διαρκεί ο επιπωματισμός προς αποφυγή βακτηριακής επιλοίμωξης στους παραρρίνιους κόλπους και στο μέσο αυτί ή ακόμα και ανιούσας λοίμωξης.

Σε περιπτώσεις όπου δεν μπορεί να ελεγχθεί η αιμορραγία, μπορεί να προταθεί και η χειρουργική θεραπεία υπό γενική αναισθησία. Ανάλογα με το αίτιο, την εστία και τη βαρύτητα της ρινορραγίας επιλέγεται και η ανάλογη χειρουργική τεχνική. Ενδεικτικά, αναφέρονται οι ακόλουθες: απολίνωση σφηνοϋπερώιας αρτηρίας υπό ρινοενδοσκόπηση, απολίνωση έσω γναθιαίας αρτηρίας με προσπέλαση κατά Caldwell-Luc (σπάνια), απολίνωση πρόσθιας ή οπίσθιας ηθμοειδικής αρτηρίας με προσπέλαση κατά Lynch, απολίνωση πρόσθιας ηθμοειδικής αρτηρίας υπό ρινοενδοσκόπηση (συνήθως σε ιατρογενή κάκωση κατά τη διάρκεια ρινοενδοσκοπικής χειρουργικής), απολίνωση έξω καρωτίδας (πολύ σπάνια), αρτηριακός εμβολισμός υπεύθυνου αγγείου (σπάνια επιλέγεται λόγω κινδύνου επιπλοκών), χρήση laser (ένδειξη σπάνια σε τηλεαγγειεκτασίες).

Βιβλιογραφία

Ασημακόπουλος Δ, Σύγχρονη Ωτορινολαρυγγολογία Γηριατρικής, Εκδόσεις Ροτόντα, 2016

Κωνσταντινίδης Ι, Ρινολογία, Παθήσεις και χειρουργική ρινός, παραρρίνιων κόλπων και βάσεως του κρανίου, Εκδόσεις Ροτόντα, 2018

Diamond L. Managing epistaxis. JAAPA. 2014 Nov;27(11):35-9.

Kasle DA, Fujita K, Manes RP. Review of Clinical Practice Guideline: Nosebleed (Epistaxis). JAMA Surg. 2021 Oct 1;156(10):974-975.

Krulewitz NA, Fix ML. Epistaxis. Emerg Med Clin North Am. 2019 Feb;37(1):29-39.

Morgan DJ, Kellerman R. Epistaxis: evaluation and treatment. Prim Care. 2014 Mar;41(1):63-73.

Send T, Bertlich M, Eichhorn KW, Ganschow R, Schafigh D, Horlbeck F, Bootz F, Jakob M. Etiology, Management, and Outcome of Pediatric Epistaxis.

Pediatr Emerg Care. 2021 Sep 1;37(9):466-470.

Womack JP, Kropa J, Jimenez Stabile M. Epistaxis: Outpatient Management. Am Fam Physician. 2018 Aug 15;98(4):240-245.

Yan T, Goldman RD. Recurrent epistaxis in children. Can Fam Physician. 2021 Jun;67(6):427-429.